42 -8 (94) 2026 - Холикова А.О., Маджидова З.Г., Набиев Ш.О., Жураева Ю.О. - АКРОМЕГАЛИЯ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА НЕВРОЛОГИК АСОРАТЛАР РИВОЖЛАНИШИНИНГ КЛИНИК-ГОРМОНАЛ ОМИЛЛАРИ
АКРОМЕГАЛИЯ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА НЕВРОЛОГИК АСОРАТЛАР РИВОЖЛАНИШИНИНГ КЛИНИК-ГОРМОНАЛ ОМИЛЛАРИ
Холикова А.О., Маджидова З.Г., Набиев Ш.О., Жураева Ю.О. - Академик Й.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази, Ихтисослаштирилган шифохона
Резюме
Акромегалияни диагностика қилиш ва даволашдаги сезиларли ютуқларга қарамай, неврологик асоратлар беморларнинг ҳаёт сифати пасайиши, ногиронликка дучор бўлиши ва функционал ҳолати ёмонлашишининг энг кўп учрайдиган сабабларидан бири бўлиб қолмоқда. Ўсиш гормони (ЎГ) ва инсулинсимон ўсиш омили-1 (ИЎО-1) нинг узоқ муддатли ҳаддан ташқари кўп ажралиб туриши марказий ва периферик нерв тизимининг тузилиш ҳамда фаолият жиҳатидан ўзгаришларига олиб келади, бунга карпал канал синдроми, полинейропатиялар, миопатиялар, сурункали бош оғриқлари ва кўриш бузилишлари киради. Сўнгги йилларда неврологик асоратларнинг ривожланиш хавфини олдиндан башорат қилиш ҳамда уларнинг олдини олиш чораларини ўз вақтида кўриш имконини берувчи клиник-гормонал омилларни излаб топишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Тадқиқот мақсади. Акромегалия билан касалланган беморларда неврологик асоратларнинг ривожланиш клиник-гормонал омилларини ўрганиш ва касаллик фаоллигининг нерв тизими зарарланиши билан ўзаро боғлиқлигини баҳолаш. Материал ва усуллар. Ихтисослаштирилган эндокринология марказида кузатувда бўлган акромегалия билан касалланган 80 нафар беморда бир вақтли клиник-лаборатор тадқиқот ўтказилди. Барча беморларга клиник кўрик, неврологик мақомни баҳолаш, ўсиш гормони (ЎГ) ва инсулинсимон ўсиш омили-1 (ИЎО-1) даражасини аниқлаш, ЎГни аниқлаган ҳолда оғзаки глюкозага толерантлик тестини ўтказиш, гипофиз магнит-резонанс томографияси, офтальмологик текширув ва кўрсатмаларга кўра инструментал тадқиқот усуллари бажарилди. Натижалар. Неврологик асоратлар текширилган беморларнинг кўпчилигида аниқланди. Энцефалопатия, бош мия ичи босими ошиши синдроми, проксимал миопатия, радикулопатиялар ва карпал канал синдроми энг кўп ташхис қўйилган ҳолатлар бўлди. Неврологик асоратлари мавжуд беморларда ўсиш гормони кўрсаткичлари сезиларли даражада юқори бўлиб, улар ҳам оғзаки глюкозага толерантлик тести вақтида, ҳам ЎГ секрециясининг кунлик профилини текширишда сақланиб қолди. Хулоса. Акромегалиянинг юқори гормонал фаоллиги неврологик асоратларнинг ривожланиш хавфи ортиши билан боғлиқ. Касалликнинг клиник кўринишларини ЎГ ва ИЎО-1 даражаларини аниқлаш билан биргаликда комплекс баҳолаш юқори хавф гуруҳидаги беморларни ўз вақтида аниқлаш ҳамда кузатув ва даволаш тактикасини такомиллаштириш имконини беради.
Калит сўзлар: акромегалия, ўсиш гормони, ИЎО-1, неврологик асоратлар, гипофизар аденома, карпал туннель синдроми, миопатия.
First page
303
Last page
310
For citation:Холикова А.О., Маджидова З.Г., Набиев Ш.О., Жураева Ю.О. - АКРОМЕГАЛИЯ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА НЕВРОЛОГИК АСОРАТЛАР РИВОЖЛАНИШИНИНГ КЛИНИК-ГОРМОНАЛ ОМИЛЛАРИ//New Day in Medicine 8(94)2026 303-310 https://newdayworldmedicine.com/en/new_day_medicine/8-94-2026
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
- Colao A, Grasso LFS, Giustina A, Melmed S, Chanson P, Pereira AM, et al. Acromegaly. Nat Rev Dis Primers. 2019;5(1):20. doi:10.1038/s41572-019-0071-6.
- Giustina A, Biermasz N, Casanueva FF, Fleseriu M, Mortini P, Strasburger C, et al. Consensus on criteria for acromegaly diagnosis and remission. Pituitary. 2024;27(1):7-22. doi:10.1007/s11102-023-01360-1.
- Giustina A, Barkhoudarian G, Beckers A, Ben-Shlomo A, Biermasz N, Biller BMK, et al. Multidisciplinary management of acromegaly: a consensus. Rev Endocr Metab Disord. 2020;21(4):667-678. doi:10.1007/s11154-020-09588-z.
- Katznelson L, Laws ER Jr, Melmed S, et al. Acromegaly: an Endocrine Society clinical update. J Clin Endocrinol Metab.
- Coopmans EC, van der Lely AJ, Neggers SJCMM. Long-term complications of acromegaly. Endocr Rev. 2022;43(6):1052-1087.
- Colao A, Grasso LFS, Giustina A. Cardiovascular and neurological complications in acromegaly. Rev Endocr Metab Disord. 2022;23:673-688.
- Gadelha MR, Kasuki L, Korbonits M. Novel concepts in acromegaly pathophysiology and treatment. Nat Rev Endocrinol. 2023;19:321-337.
- Casanueva FF, Petersenn S, van der Lely AJ, et al. Consensus on biochemical control of acromegaly. Pituitary. 2021;24:1-14.
- European Society of Endocrinology. Clinical Practice Guideline for Acromegaly. Eur J Endocrinol. 2024. [Необходимо уточнить точное название документа, авторов, том, выпуск и страницы].
- Giustina A, Fleseriu M, Melmed S, et al. Consensus on acromegaly complications: an update. Pituitary. 2026. doi:10.1007/s11102-026-01639-z.
file
download