102 -8 (94) 2026 - Хасанов Б.Б. - ИЧАК МИКРОБИОТАСИ ДИСБИОЗИ ВА КАСАЛЛИКЛАР
ИЧАК МИКРОБИОТАСИ ДИСБИОЗИ ВА КАСАЛЛИКЛАР
Хасанов Б.Б. - Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро Давлат тиббиёт институти
Резюме
Кўпчилик изланишлар натижасида аниқландики, ичак микробиотаси дисбиози ҳам ичак, ҳам ичакдан ташқари касалликларнинг патогенези билан боғлиқ. Ичак касалликларига яллиғланишли ичак касаллиги, қўзғалган ичак синдроми (ҚИС) ва целиакия касаллиги киради, ичакдан ташқари касалликларга эса аллергия, астма, метаболик синдром, юрак-қон томир касалликлари ва семизлик киради. Ушбу ҳолатларнинг кўпчилигида касалликнинг ривожланишига олиб келадиган механизмлар йўғон ичак микробиотаси, унинг метаболик маҳсулотлари ва ҳўжайин иммун тизими ўртасидаги асосий, ўзаро фойдали таъсирни ўз ичига олади. Ҳаётнинг бошида “соғлом” муносабатларни ўрнатиш ичак гомеостазини сақлаб қолиш учун жуда муҳим бўлиб туюлади. Биз ҳали “соғлом” йўғон ичак микробиотаси нима эканлигини аниқ тушунмаган бўлсак-да, соғлом микробиота билан боғлиқ бўлган ўзига хос бактериал турларни аниқлаган кўплаб сўнгги тадқиқотлар асосида тасаввур пайдо бўлмоқда. Хусусан, йўғон ичак шиллиқ қаватида яшовчи бактериал турлар, хўжайин ҳужайралари билан тўғридан-тўғри алоқа орқали ёки бактериал метаболитлар орқали билвосита алоқа орқали, хўжайин ҳужайра гомеостазини сақлашга ёки яллиғланиш механизмларининг бошланишига таъсир қилиши мумкин. Яллиғланишдан ташқари, ичак микробиотасидаги бузилишлар йўғон ичак саратонининг ривожланиши билан боғлиқ эканлигига оид баъзи далиллар мавжуд. Бу ҳолда, дисбиоз энг муҳим омил бўлмаслиги мумкин, балки парҳез ва микробиом ўртасидаги ўзаро таъсир натижасидир. Юқори протеинли парҳезлар йўғон ичак микробиотасидан канцероген метаболитларнинг ҳосил бўлишига олиб келади, бу эса йўғон ичак эпителийсида неоплазмаларни келтириб чиқариши мумкин деб ҳисобланади. Метаболомиканинг тобора сезгирроқ усуллари микробиомда ишлаб чиқарилган, нейротрансмиттерлар ёки нейросигналлерларни тақлид қиладиган ёки тақлид қиладиган бир қатор кичик молекулаларни аниқламоқда. Пробиотик аралашувлар одамларда ҳам, кемирувчиларда ҳам психологик натижаларни ўзгартириши мумкинлиги ҳақидаги далиллар билан биргаликда, бу топилмалар кўпинча ошқозон-ичак касалликлари билан боғлиқ бўлган МНС билан боғлиқ коморбидиялар ичакда микробиал дисбиоз натижасида пайдо бўлиши мумкинлигини кўрсатади. Ушбу шарҳда ичак микробиотасининг касаллик ривожланишига қанчалик ҳисса қўшишини кўрсатадиган мавжуд далиллар баён этилган. Ушбу маълумотларга асосланиб, биз ичак микробиотаси таркибини ижобий модуляция қилиш ва бактериал аралашув орқали касаллик фаоллигини яхшилаш потенциалини баҳолашимиз мумкин.
Калит сўзлар: Микробиом; Қисқа занжирли ёғ кислоталари; Ичак саломатлиги; Йўғон ичак метаболизми; Ичак-мия ўқи; Яллиғланиш.
First page
747
Last page
758
For citation:Хасанов Б.Б. - ИЧАК МИКРОБИОТАСИ ДИСБИОЗИ ВА КАСАЛЛИКЛАР//New Day in Medicine 8(94)2026 747-758 https://newdayworldmedicine.com/en/new_day_medicine/8-94-2026
АДАБИЁТЛАР РУЙХАТИ
- Aron-Wisnewsky J, Gaborit B, Dutour A, Clement K. Gut microbiota and non-alcoholic fatty liver disease: new insights. Clin Microbiol Infect. 2013;19(4):338-48. doi:10.1111/1469-0691.12140.
- Baumgart DC, Carding SR. Inflammatory bowel disease: cause and immunobiology. Lancet. 2007;369(9573):1627-40. doi:10.1016/S0140-6736(07)60750-8.
- Miquel S, Martin R, Rossi O, Bermudez-Humaran LG, Chatel JM, Sokol H, et al. Faecalibacterium prausnitzii and human intestinal health. Curr Opin Microbiol. 2013;16(3):255-61. doi:10.1016/j.mib.2013.06.003.
- Brandt LJ, Aroniadis OC. An overview of fecal microbiota transplantation: techniques, indications, and outcomes. Gastrointest Endosc. 2013;78(2):240-9. doi:10.1016/j.gie.2013.03.1329.
- Bravo JA, Forsythe P, Chew MV, Escaravage E, Savignac HM, Dinan TG, et al. Ingestion of Lactobacillus strain regulates emotional behavior and central GABA receptor expression in a mouse via the vagus nerve. Proc Natl Acad Sci U S A. 2011;108(38):16050-5. doi:10.1073/pnas.1102999108.
- Collins J, Borojevic R, Verdu EF, Huizinga JD, Ratcliffe EM. Intestinal microbiota influence the early postnatal development of the enteric nervous system. Neurogastroenterol Motil. 2014;26(1):98-107.
- Corbin KD, Zeisel SH. Choline metabolism provides novel insights into nonalcoholic fatty liver disease and its progression. Curr Opin Gastroenterol. 2012;28(2):159-65. doi:10.1097/MOG.0b013e32834e7b4b.
- Dapoigny M, Piche T, Ducrotte P, Lunaud B, Cardot JM, Bernalier-Donadille A. Efficacy and safety profile of LCR35 complete freeze-dried culture in irritable bowel syndrome: a randomized, double-blind study. World J Gastroenterol. 2012;18(17):2067-75. doi:10.3748/wjg.v18.i17.2067.
- Darfeuille-Michaud A, Boudeau J, Bulois P, Neut C, Glasser AL, Barnich N, et al. High prevalence of adherent-invasive Escherichia coli associated with ileal mucosa in Crohn’s disease. Gastroenterology. 2004;127(2):412-21. doi:10.1053/j.gastro.2004.04.061.
- Diaz Heijtz R, Wang S, Anuar F, Qian Y, Bjorkholm B, Samuelsson A, et al. Normal gut microbiota modulates brain development and behavior. Proc Natl Acad Sci U S A. 2011;108(7):3047-52. doi:10.1073/pnas.1010529108.
file
download