10 -10 (96) 2026 - Авезова Г.С., Абдуназарова Г.А. - ЮҚОРИ ИНСОЛЯЦИЯ ШАРОИТИДА 3–6 ЁШЛИ БОЛАЛАРДА D ВИТАМИНИ СТАТУСИ: МАВСУМИЙ ХУСУСИЯТЛАРИ, СОМАТИК КАСАЛЛИКЛАР БИЛАН БОҒЛИҚЛИГИ

ЮҚОРИ ИНСОЛЯЦИЯ ШАРОИТИДА 3–6 ЁШЛИ БОЛАЛАРДА D ВИТАМИНИ СТАТУСИ: МАВСУМИЙ ХУСУСИЯТЛАРИ, СОМАТИК КАСАЛЛИКЛАР БИЛАН БОҒЛИҚЛИГИ

Авезова Г.С., Абдуназарова Г.А. - Тошкент Давлат Тиббиёт Университети

Резюме

D витамини бола организмида кальций-фосфор алмашинуви ва суяк минераллашувини таъминлаш билан бир қаторда, иммун жавоб, яллиғланиш реакциялари, эпителиал тўсиқ функцияси ва метаболик жараёнларни бошқаришда иштирок этади. Сўнгги йилларда қуёш радиацияси юқори бўлган ҳудудларда яшовчи болалар орасида ҳам D витамини етишмовчилигининг аниқланиши “юқори инсоляция — етарли D витамини” деган анъанавий қарашни қайта кўриб чиқиш заруратини туғдирди. Айниқса, мактабгача ёшдаги болаларда D витамини статусининг мавсумий ўзгаришлари ва унинг соматик касалланиш билан муносабати етарлича ўрганилмаган. Юқори инсоляция шароитида яшовчи 3–6 ёшли болаларда D витамини статусининг мавсумий хусусиятлари, унга таъсир этувчи омиллар, соматик касалликлар билан боғлиқлиги ва эҳтимолий прогностик аҳамиятига бағишланган замонавий илмий маълумотларни таҳлил қилиш. Шархда 1999–2026 йилларда чоп этилган педиатрик клиник тадқиқотлар, когорт ва кесимли тадқиқотлар, рандомизацияланган клиник синовлар, тизимли шарҳлар, мета-таҳлиллар ҳамда халқаро консенсус ҳужжатлари таҳлил қилинди. Мактабгача ёшдаги болалар, D витаминининг мавсумий динамикаси, қуёшли иқлим ҳудудлари, респиратор, аллергик, метаболик ва гастроинтестинал патологиялар бўйича маълумотларга устувор аҳамият берилди. Юқори инсоляция D витамини етарлилигини автоматик равишда таъминламайди. Боланинг очиқ ҳавода бўлиш давомийлиги, йил фасли, тери фототипи, овқатланиши, профилактик D витамини қабул қилиши, тана вазни, кийиниш хусусиятлари ва атмосфера омиллари 25(OH)D концентрациясининг муҳим детерминантлари ҳисобланади. D витаминининг паст статуси айрим тадқиқотларда респиратор инфекциялар, бронхиал астма, атопик дерматит, ортиқча вазн, диарея ва оғиз бўшлиғи касалликлари билан боғланган. Бироқ ушбу муносабатларнинг сабаб-оқибат хусусияти барча нозологиялар учун тасдиқланмаган. Шу сабабли 25(OH)D ни мустақил прогностик маркер эмас, балки боланинг клиник, антропометрик ва ташқи муҳит омиллари билан биргаликда баҳоланадиган эҳтимолий предиктор сифатида ўрганиш мақсадга мувофиқ.

Калит сўзлар: D витамини, 25(OH)D, болалар, мактабгача ёш, 3–6 ёш, инсоляция, мавсумийлик, соматик касалланиш, респиратор инфекциялар, прогноз.

First page

73

Last page

81

For citation:Авезова Г.С., Абдуназарова Г.А. - ЮҚОРИ ИНСОЛЯЦИЯ ШАРОИТИДА 3–6 ЁШЛИ БОЛАЛАРДА D ВИТАМИНИ СТАТУСИ: МАВСУМИЙ ХУСУСИЯТЛАРИ, СОМАТИК КАСАЛЛИКЛАР БИЛАН БОҒЛИҚЛИГИ//New Day in Medicine 10(96)2026 73-81 https://newdayworldmedicine.com/en/new_day_medicine/10-96-2026

АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ

1. Munns CF, Shaw N, Kiely M, et al. Global consensus recommendations on prevention and management of nutritional rickets. J Clin Endocrinol Metab. 2016;101(2):394-415. doi:10.1210/jc.2015-2175.
2. Braegger C, Campoy C, Colomb V, et al. Vitamin D in the healthy European paediatric population. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2013;56(6):692-701. doi:10.1097/MPG.0b013e31828f3c05.
3. Pludowski P, Makalkina L, Bazarbekova R, et al. Expert consensus on optimizing the strategy for the prevention of vitamin D deficiency in Central Asia: from scientific evidence to real-world practice. Nutrients. 2026;18(13):2122. doi:10.3390/nu18132122.
4. Davies PS, Bates CJ, Cole TJ, Prentice A, Clarke PC. Vitamin D: seasonal and regional differences in preschool children in Great Britain. Eur J Clin Nutr. 1999;53(3):195-198. doi:10.1038/sj.ejcn.1600697.
5. Öhlund I, Silfverdal SA, Hernell O, Lind T. Serum 25-hydroxyvitamin D levels in preschool-age children in northern Sweden are inadequate after summer and diminish further during winter. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2013;56(5):551-555. doi:10.1097/MPG.0b013e3182838e5b.
6. Esmaeili Dooki MR, et al. Vitamin D status in preschool children: should vitamin D supplementation, preventing vitamin D deficiency be continued in children over 2 years? J Public Health (Oxf). 2019. doi:10.1093/pubmed/fdy147.
7. Kensarah OA, Jazar AS, Azzeh FS. Hypovitaminosis D in healthy toddlers and preschool children from Western Saudi Arabia. Int J Vitam Nutr Res. 2015;85(1-2):50-60. doi:10.1024/0300-9831/a000223.
8. Bener A, Al-Ali M, Hoffmann GF. High prevalence of vitamin D deficiency in young children in a highly sunny humid country: a global health problem. Minerva Pediatr. 2009;61(1):15-22.
9. Erol M, Yiğit Ö, Küçük SH, Gayret ÖB. Vitamin D deficiency in children and adolescents in Bağcılar, İstanbul. J Clin Res Pediatr Endocrinol. 2015;7(2):134-139. doi:10.4274/jcrpe.1888.
10. Guo Y, Ke HJ, Liu Y, et al. Prevalence of vitamin D insufficiency among children in southern China: a cross-sectional survey. Medicine (Baltimore). 2018;97(25). doi:10.1097/MD.0000000000011030.

    file

    download