50 -10 (96) 2026 - Z.M. Umarova, G.A. Mo`minova, I.Yu. Mamatova - RAVOCH VA YANTOQ BIOFAOL BIRIKMALARINING BACHADON BO’YNI SARATONIDA APOPTOZGA TA’SIRI: MOLEKULYAR MEXANIZMLAR VA ISTIQBOLLAR
RAVOCH VA YANTOQ BIOFAOL BIRIKMALARINING BACHADON BO’YNI SARATONIDA APOPTOZGA TA’SIRI: MOLEKULYAR MEXANIZMLAR VA ISTIQBOLLAR
Z.M. Umarova - Qo’qon universiteti Andijon filiali
G.A. Mo`minova - Andijon davlat tibbiyot instituti
I.Yu. Mamatova - Andijon davlat tibbiyot instituti
Rezyume
Bachadon bo’yni saratonida o’sma hujayralarining nazoratsiz proliferatsiyasi, apoptozdan qochishi, oksidlovchi stress va yallig’lanish signalizatsiyasining buzilishi kasallik progressiyasining asosiy molekulyar mexanizmlaridan hisoblanadi. Shu sababli bir vaqtning o’zida bir nechta signal yo’llariga ta’sir qila oladigan tabiiy biologik faol birikmalarni o’rganish onkologiyada istiqbolli yo’nalishdir. Tabiiy mahsulotlarning Nrf2/ARE, NF-κB/MAPK va purinergik signalizatsiyaga ta’sir qilishi ularning multimishen farmakologik potensialini ko’rsatadi [1]. O’sma jarayonlarida immunometabolik o’zgarishlarning mavjudligi ham tabiiy birikmalarning ta’sirini kompleks baholash zarurligini ko’rsatadi [2]. Tabiiy multimishen yondashuvlar bir nechta patogenetik jarayonlarni parallel modullash imkonini berishi mumkin [3]. Ravoch (Rheum spp.) tarkibidagi antraxinonlar, ayniqsa emodin, bachadon bo’yni saratoni hujayralarida apoptozni induksiya qilish qobiliyati bilan ajralib turadi. Eksperimental tadqiqotlarda emodin mitoxondrial va tashqi death-receptor apoptotik yo’llarni faollashtirishi, caspase-3, -8 va -9 tizimiga ta’sir qilishi hamda hujayra siklini buzishi ko’rsatilgan [4–6]. Yantoq (Alhagi maurorum) tarkibidagi fenolik va flavonoid birikmalar esa antioksidant va yallig’lanishga qarshi xususiyatlari bilan qiziqish uyg’otadi, ammo uning bachadon bo’yni saratonidagi to’g’ridan-to’g’ri proapoptotik ta’siri hali yetarli darajada o’rganilmagan. Ushbu sharhda ravoch va yantoqning ehtimoliy antikanser ta’siri hamda ular bilan bog’liq molekulyar mexanizmlar tahlil.
Kalit so’zlar: bachadon bo’yni saratoni, apoptoz, Rheum, Alhagi maurorum, emodin, rein, caspase, BAX, BCL-2, MAPK, PI3K/.
First page
333
Last page
337
For citation:Z.M. Umarova, G.A. Mo`minova, I.Yu. Mamatova - RAVOCH VA YANTOQ BIOFAOL BIRIKMALARINING BACHADON BO’YNI SARATONIDA APOPTOZGA TA’SIRI: MOLEKULYAR MEXANIZMLAR VA ISTIQBOLLAR//New Day in Medicine 10(96)2026 333-337 https://newdayworldmedicine.com/en/new_day_medicine/10-96-2026
ADABIYOTLAR RO’YXATI
- Маматова И.Ю., Мамажонов З.А., Аскаров И.Р.Улугбекова Г.Дж. Молекулярная и трансляционная фармакология Melissa officinalis: воздействие на Nrf. Nrf2/ARE, NF-κB/MAPK и пуринергические рецепторы. Asian J Green Chem. 2026;10(3):483–499. doi:10.48309/ajgc.2026.559064.1865.
- Маматова И.Ю., Улугбекова Г.Ж., Мамаджонов З.А., Аскаров И.Р. Иммунометаболический ландшафт глиобластомы– сравнительный анализ циркулирующих цитокинов и биохимических маркеров. Contemp Oncol (Познань). 2025;29(4):377–383. doi :10.5114/wo.2025.156117.
- Аскаров И.Р., Маматова И.Ю. Вспомогательная природная многоцелевая терапия при глиобластоме связана с улучшением функционального состояния и стабилизацией по данным МРТ. Indian J Med Paediatr Oncol. 2026. doi :10.1055/s-0046-1824588.
- Шринивас Дж., Анто Р.Дж., Шринивас П., Видьялакшми С., Сенан В.П., Карунаг.D. Эмодин индуцирует апоптоз клеток рака шейки матки человека посредством расщепления поли (АДФ-рибоза) полимеразы и активации каспазы -9. Eur J Pharmacol. 2003;473(2–3):117–125. doi:10.1016 / S0014-2999(03)01976-9.
- Ван Ю, Ю Х, Чжан Ю, Лю Ю, Гэ Х, У Х. Эмодин индуцирует апоптозКлетки рака шейки матки человека HeLa посредством внутреннего митохондриального и внешнего пути рецепторов смерти. Cancer Cell Int. 2013; 13:71. doi:10.1186/1475-2867-13-71.
- Трибус В., Крол Т., Трибус Е., Стачурска А., Крол Г., Копач-Беднарска А. Эмодин вызывает гибель клеток рака шейки матки человека посредством митотической катастрофы. МуравейРез. 2019;39(2):679–686. doi:10.21873/anticanres.13163.
- Хуан Ц., Лу Г., Шен Х.М., Чун М.К., Онг КН. Противораковые свойства антрахинонов из ревеня. Med Res Rev. 2007;27 (5):609–630. doi:10.1002/med.20094.
- ВанY и др. Противоопухолевое действие эмодина на клетки гинекологического рака. Oncol Rep. 2015.
- Lande PS, Adhao V, Ambhore J, et al. Противораковое действие природного эмодина для контроля рака шейки матки. Explor Target Antitumor Ther. 2023;4 (4):690–698.
file
download