21 -9 (95) 2026 - G’ulomova Sh.Q. - POSTMENOPAUZADAGI AYOLLARDA FGF-23/α-KLOTHO TIZIMI, MINERAL ALMASHINUVI BIOMARKERLARI VA SUYAK MINERAL ZICHLIGI O’RTASIDAGI O’ZARO BOG’LIQLIKNI KOMPLEKS TAHLILIY BAHOLASH
POSTMENOPAUZADAGI AYOLLARDA FGF-23/α-KLOTHO TIZIMI, MINERAL ALMASHINUVI BIOMARKERLARI VA SUYAK MINERAL ZICHLIGI O’RTASIDAGI O’ZARO BOG’LIQLIKNI KOMPLEKS TAHLILIY BAHOLASH
G’ulomova Sh.Q. - Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti
Rezyume
Postmenopauzal osteoporoz suyak mineral zichligining (BMD) progressiv kamayishi va sinishlar xavfining ortishi bilan tavsiflanadigan muhim metabolik suyak kasalligidir. Estrogen yetishmovchiligi postmenopauzadagi suyak yo’qotilishining asosiy omili hisoblanishiga qaramay, mineral almashinuvining tizimli regulyatorlari ham skelet holatiga ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi haqida dalillar tobora ko‘paymoqda. Fibroblast o’sish omili 23 (FGF-23) va α-Klotho fosfat gomeostazi, D vitamini metabolizmi hamda suyak-mineral almashinuvini boshqarishda ishtirok etuvchi muhim endokrin signal tizimini tashkil etadi. Asosan osteotsitlar va osteoblastlar qatoriga mansub hujayralar tomonidan ishlab chiqariladigan FGF-23 buyrakda fosfatning qayta so’rilishini kamaytiradi va 1,25-digidroksivitamin D ishlab chiqarilishini bostiradi. α-Klotho, ayniqsa buyrakda, klassik FGF-23 signalizatsiyasi uchun muhim koreseptor vazifasini bajaradi. FGF-23, α-Klotho, paratireoid gormoni (PTH), kalsiy, fosfat va D vitamini o’rtasidagi o‘zaro ta’sir alohida gormonal yo‘ldan ko‘ra murakkab boshqaruv tarmog‘ini hosil qiladi. Postmenopauzadagi ayollarda FGF-23, α-Klotho va BMD o‘rtasidagi bog’liqlikni o‘rgangan mavjud tadqiqotlarda turlicha natijalar olingan. Ayrim tadqiqotlarda osteoporozli ayollarda FGF-23 konsentratsiyasi yuqoriroq bo’lgani qayd etilgan bo‘lsa, boshqalarida FGF-23 va BMD o‘rtasida mustaqil bog‘liqlik aniqlanmagan. Aksincha, bir qator tadqiqotlar qonda α-Klotho konsentratsiyasi yuqoriroq bo‘’lishi BMD kattaroq bo‘lishi va osteoporoz ehtimolining pastligi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Ushbu tafovutlar buyrak funksiyasi, yosh, D vitamini holati, tahlil usuli, menopauza davomiyligi, tana tarkibi va boshqa konfaunder omillardagi farqlar bilan izohlanishi mumkin. Ushbu sharh postmenopauzadagi ayollarda FGF-23/α-Klotho tizimi, mineral almashinuvi biomarkerlari va BMD bo’yicha mavjud dalillarni umumlashtiradi hamda kelgusidagi klinik tadqiqotlar uchun kompleks biomarker va statistik yondashuvni taklif etadi.
Kalit so‘zlar: FGF-23; α-Klotho; postmenopauzadagi ayollar; osteoporoz; suyak mineral zichligi; kalsiy; fosfat; D vitamini; PTH; mineral almashinuvi.
First page
159
Last page
168
For citation:G’ulomova Sh.Q. - POSTMENOPAUZADAGI AYOLLARDA FGF-23/α-KLOTHO TIZIMI, MINERAL ALMASHINUVI BIOMARKERLARI VA SUYAK MINERAL ZICHLIGI O’RTASIDAGI O’ZARO BOG’LIQLIKNI KOMPLEKS TAHLILIY BAHOLASH//New Day in Medicine 9(95)2026 159-168 https://newdayworldmedicine.com/en/new_day_medicine/9-95-2026
ADABIYOTLAR RO’YXATI
- Celik E, Guzel S, Abali R, Guzelant AY, Celik Guzel E, Kuçukyalcin V. The relationship between fibroblast growth factor 23 and osteoporosis in postmenopausal women. Minerva Med. 2013;104(5):497-504.
- Heijboer AC, Levitus M, Vervloet MG, Lips P, ter Wee PM, Dijstelbloem HM, et al. Determination of fibroblast growth factor 23. Ann Clin Biochem. 2009;46(4):338-340. doi:10.1258/acb.2009.009066.
- Erben RG. Update on FGF23 and Klotho signaling. Mol Cell Endocrinol. 2016;432:56-65. doi:10.1016/j.mce.2016.05.008.
- Erben RG, Andrukhova O. FGF23-Klotho signaling axis in the kidney. Bone. 2017;100:62-68. doi:10.1016/j.bone.2016.09.010.
- Fauconnier C, Roy T, Gillerot G, Roy C, Pouleur AC, Gruson D. FGF23: clinical usefulness and analytical evolution. Clin Biochem. 2019. doi:10.1016/j.clinbiochem.2019.03.002.
- Fukumoto S. FGF23/Klotho and bone metabolism. Clin Calcium. 2009;19(7):945-950.
- Han W, Bai XJ, Han LL, Sun XF, Chen XM. The relationship between serum fibroblast growth factor 23, Klotho, and lumbar spine bone mineral density in northern Chinese postmenopausal women. Menopause. 2019;26(5):546-553. doi:10.1097/GME.0000000000001276.
- Hu MC, Shiizaki K, Kuro-o M, Moe OW. Fibroblast growth factor 23 and Klotho: physiology and pathophysiology of an endocrine network of mineral metabolism. Annu Rev Physiol. 2013;75:503-533. doi:10.1146/annurev-physiol-030212-183727.
- International Society for Clinical Densitometry. 2023 ISCD Official Positions—Adult. Middletown (CT): International Society for Clinical Densitometry; 2023.
- Jiang J, Liu Q, Mao Y, Wang N, Lin W, Li L, et al. Klotho reduces the risk of osteoporosis in postmenopausal women: a cross-sectional study of the National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES). BMC Endocr Disord. 2023;23:151. doi:10.1186/s12902-023-01380-9.
file
download